برگزاری اولین پیش نشست همایش دین
اولین پیش همایش دین، فرهنگ و فناوری با عنوان «امکانسنجی تعلق هوش مصنوعی قوی به امر نفسانی» با حضور دانشجویان، اساتید و علاقهمندان و به همت دانشگاه باقرالعلوم برگزار شد. در این نشست علاوه بر ارائه عنوان مذکور، از انجمن علمی مطالعات بنیادین علوم شناختی و هوش مصنوعی دانشگاه باقرالعلوم نیز رونمایی شد.
در این نشست، پرسش اصلی این بود که آیا تحقق هوش مصنوعی قوی (یعنی سیستمی دارای فهم واقعی) به معنای مادی بودن فهم و انکار امر نفسانی است؟ برای پاسخ، ابتدا مسئله در سنت فلسفه غرب بررسی شد. دوگانهانگاری دکارتی نتوانست رابطه نفس و بدن را تبیین کند و به ماتریالیسم انجامید. اما ماتریالیسم و فیزیکالیسم نیز در توجیه ویژگیهای ذهنی مانند فهم ناکام ماندند. نظریههای جدیدتر مانند «نخواستهگرایی ویژگیها» نیز با مشکل چگونگی ارتباط امر غیرمادی (ویژگی ذهنی) با سیستم مادی روبرو هستند. بنابراین از منظر غربی، حتی با ساخت هوش مصنوعی قوی، همان مسئله قدیمی ارتباط ذهن و بدن در قالبی جدید تکرار میشود و پاسخ قاطعی به مادی بودن فهم داده نمیشود.
در بخش دوم، پاسخ فلسفه اسلامی با تمرکز بر حکمت متعالیه ملاصدرا ارائه شد. در این دیدگاه، نفس انسانی حقیقتی واحد ولی دارای مراتب طولی است که از طریق «حرکت جوهری» و «تشکیک وجود» از حالت مادیتر به سوی تجرد تکامل مییابد. فهم، از آثار مرتبه متجرد این نفس است. ماده (مانند مغز) تنها شرط و زمینهساز ضروری برای تحقق و ظهور این نفس به شمار میرود. بر این اساس، اگر بشر بتواند سیستم مادی با همان پیچیدگی و استعداد مغز انسان بسازد، بر اساس قاعده فیاضیت الهی، محال نیست که موجود مجردی (مشابه نفس) به آن تعلق گیرد و منشأ فهم شود. بنابراین، تحقق هوش مصنوعی قوی نه تنها نافی امر مجرد نیست، بلکه طبق این چارچوب، ممکن است خود مؤید نیاز به یک عامل فرامادی برای تبیین پدیدهای مانند فهم باشد. نتیجه نهایی اینکه، صرف ساخت چنین هوشی، دلیل بر مادی بودن فهم نیست و مسئله را باید در چارچوب فلسفی عمیقتری تحلیل کرد.
خبر:
نخستین پیشنشست همایش بینالمللی «دین، فرهنگ و فناوری» برگزار شد
به گزارش روابط عمومی، نخستین نشست از سلسله پیشنشستهای همایش بینالمللی «دین، فرهنگ و فناوری» عصر امروز با موضوع «امکانسنجی تعلق هوش مصنوعی قوی به امر نفسانی» و با ارائه دکتر عبودیت، استاد تمام حوزه حکمت و فلسفه اسلامی، برگزار گردید. این نشست با همکاری انجمن مطالعات بنیادین علوم شناختی و هوش مصنوعی دانشگاه باقرالعلوم به عنوان افتتاحیه فعالیتهای این انجمن انجام پذیرفت.
در ابتدای این نشست تخصصی، ارائهدهنده به تعریف هوش مصنوعی قوی به عنوان سیستمی که واجد فهم واقعی مشابه فهم انسانی است، پرداخت و آن را از هوش مصنوعی ضعیف کنونی که فاقد این ویژگی است، متمایز نمود. ایشان پرسش محوری بحث را این گونه طرح کرد که آیا تحقق چنین هوشی، به معنای مادی و طبیعی بودن پدیدهای به نام فهم و نفی هرگونه امر ماورایی است؟
دکتر عبودیت در ادامه با مروری تاریخی بر آراء فلسفی غرب، از دوگانهانگاری دکارتی تا ماتریالیسم و فیزیکالیسم و نیز نظریههای متأخرتری مانند نخواستهگرایی، نشان داد که تبیین رابطه ذهن و بدن یا ویژگیهای ذهنی و سیستم مادی، همچنان به عنوان یک مسئله حلنشده در فلسفه غرب باقی است. به گفته وی، هیچیک از این مکاتب نتوانستهاند توضیح دهند که چگونه اموری مانند تفکر و آگاهی از یک سیستم کاملاً مادی نشأت میگیرند.
سپس سخنران، منظری از فلسفه اسلامی را با محوریت حکمت متعالیه ملاصدرا ارائه داد. در این دیدگاه، نفس انسانی حقیقتی واحد اما دارای مراتب است که در مسیر حرکت جوهری، از وابستگی به ماده آغاز شده و به سوی تجرد سیر میکند. فهم و اندیشه، از آثار مرتبه متجرد این نفس است و بدن مادی، تنها شرط و زمینهساز ظهور آن به شمار میرود.
ایشان در جمعبندی و پاسخ به پرسش آغازین نشست اظهار داشت: بر اساس این مبانی، حتی اگر هوش مصنوعی قوی با توانایی فهم واقعی ساخته شود، این امر به معنای مادی بودن فهم نیست. از نگاه فلسفه غرب، این پدیده تنها تکرار همان معمای قدیمی در قالبی جدید است. از منظر حکمت اسلامی نیز، اگر بشر موفق به ساخت سیستم مادی با تمام پیچیدگیها و استعدادهای مغز انسان شود، محال نیست که به موجب قاعده فیاضیت الهی، موجود مجردی مشابه نفس، به آن تعلق گیرد و منشأ فهم گردد. بنابراین، تحقق هوش مصنوعی قوی نه تنها نافی مفاهیم ماورایی نیست، بلکه در چارچوب فلسفه اسلامی، بر ضرورت وجود عامل مجرد برای تبیین پدیدههایی مانند فهم صحه میگذارد.
وی در پایان افزود: چنین موجود مصنوعی، در صورت تحقق، نوعی جدید و مستقل خواهد بود و لزوماً جایگزین کامل انسان با تمام ابعاد عاطفی و اخلاقی آن نخواهد شد.
این نشست با پرسش و پاسخ حاضران که به صورت حضوری و مجازی در جلسه حضور داشتند، به کار خود پایان داد. بر اساس برنامهریزی انجام شده، انجمن مطالعات بنیادین علوم شناختی و هوش مصنوعی دانشگاه باقرالعلوم، در آینده نزدیک نشستها، کارگاهها و دورههای آموزشی دیگری را در این حوزه برگزار خواهد کرد.